تئوری موسیقی (2)
گام عبارت است از تعدادی اصوات پی در پی که با فاصله هایی معین و حساب شده ای به دنبال یکدیدگر قرار می گردند و آخرین نت آن ، فاصلهء بالاتر همان نت اول است. برای مثال اگر گام دو با نت Do شروع می شود نت پایانی آن هم در همان گام Do است که یک اکتاو بالاتر از نت پیشین (هشت نت) قرار می گیرد.
گامها بطور کلّی به دو نوع "کروماتیک" و "دیاتونیک" تقسیم بندی می شوند. نخست به بررسی گام کروماتیک می پردازیم.
گام کروماتیک :
گامی که فواصل بین نتهای آن (هر نتی که باشد) نیم پرده وجود داشته باشد
گام کروماتیک شکل می گیرد. بطور کلی نتهای کروماتیک به نتهای غیرهمنام نیز
گفته می شود. در گام کروماتیک فواصل بین پرده ها حتما باید نیم پرده باشد.
گام کروماتیک خود بر دو نوع است : کروماتیک ملودیک و کروماتیک هارمونیک.
در گام کروماتیک ملودیک وضعیت نتها بهم عکس گام کروماتیک هارمونیک است.
جابجایی پرده ها در گام کروماتیک ملودیک موجب تفاوت آن در گام هارمونیک می
شود.
گام دیاتونیک :
گامی که بین فواصل آن (هشت نت موسیقی) پرده و نیم پرده باشد گام دیاتونیک
نامیده می شود. در موسیقی متداول ترین گام ، گام دیاتونیک است. گام
دیاتونیک خود بر دو نوع دیاتونیک بزرگ و دیاتونیک کوچک تقسیم بندی می شود.
گام دیاتونیک بزرگ :
گام بزرگ دیاتونیک به گامی گفته می شود که بین فاواصل (در هشت نت پی در
پی) بین فاصلهء نتهای 3 و 4 و 7-8 نیم پرده باشد و بقیهء فواصل از پرده
تشکیل شده باشد. یعنی در گام دیاتونیک بزرگ میان 5 فاصله پرده وجود دارد و 2
فاصلهء آن نیم پرده است. برای مثال گام بزرگ دو در زیر آمده است.
Do1 Re2 Mi3 Fa4 Sol5 La6 Si7 Do8
چنانچه دیده می شود بین فواصل نتهای Mi و Fa نیم پرده وجود دارد همچنین بین فاصلههای نتهای Si و Do نیز نیم پرده وجود دارد پس گامی که در بالا نوشته شده است تشکیل یک گام دیاتونیک بزرگ را می دهد.
رابطهء بملها و دیزها : اگر ما بخوهیم گامی بنویسیم که در آن فواصل بین سه-چهار و هفت-هشت نیم پرده باشد همیشه مثل گام بزرگ دو نمی توانیم عمل کنیم. یا بعبارتی لازم است تغییرات علامتی در گام ایجاد کنیم تا فواصل مطلوب بدست آید. این تغییرات غالبا از علامت "بمل"ها و "دیز"ها استفاده می کند.
(b) نتی که حرکت بمل را روی خود می گیرد صدای خود را بم تر می کند و درواقعع نیم پرده بسمت نت بالاتر از خود حرکت می کنند. برای مثال نت Si را در نظر می گیریم. اگر با بخواهیم حرکت بمل را روی این نت اعمال کنیم در واقع نیم پرده آنرا بسمت نت La حرکت داده ایم و به این نت نزدیک تر کرده این.
(#)
امّا نتی که حرکت دیز را بر روی خود می گیرد صدای خود را نیم پرده زیر تر
می کند یعنی به سمت نت پایین تر از خود حرکت می کند. اگر ما دوباره نت Si
را در نظر بگیریم ، چنانچه بخواهیم آن را دیز کنیم در واقع آنرا به نت Do
(که نت بعدی آن می باشد) نزدیک تر کرده ایم.
در زیر گام بزرگی را در نظر می گیریم که از حرکت های بملb و دیز# استفاده می کند.
گام بزرگ فا Fa Sol La Sib Do Re Mi Fa
گام بزرگ سل Sol La Si Do Re Mi Fa# Sol
در دو گام بزرگ بالا چنانچه دیده می شود همواره بین فاصلههای سه-چهار و هفت-هشت آنها نیم پرده وجود دارد و بقیهء فواصل پرده هستند.